غول جان‌سخت زمین بازی!

آنتاگونیست (شماره 197)

  • نویسنده : امیررضا تجویدی

در میان مفاهیم تخصصی و پایه فیلمنامه‌نویسی، واژگان بسیاری وجود دارند که اگرچه در ظاهر، به محض سخن به میان آمدن از اسمشان، تعریفی بدیهی و ساده از کارکرد و معنایی که دارند در ذهن نقش می‌بندد، اما هنگام عمیق شدن در سازوکار عمل و اساساً فلسفه وجود و حضورشان در یک روایت سینمایی، تازه در خواهیم یافت که تعریف و تعبیه‌شان در متن، اصلاً به همان سادگی که در نگاه اول می‌نمایانند، نیست. آنتاگونیست در میان خیل این مفاهیم به‌ظاهر بدیهی و قابل شناسایی، یکی از مهم‌ترین مفاهیم کلاسیک در الگوهای نگارش متون دراماتیک است که اگرچه معمولاً صحبت از آن چندان مناقشه‌برانگیز نیست، اما با تغییرات اساسی الگوهای خلق روایت سینمایی در سالیان اخیر، چه در میان سینمادوستان ایرانی و چه حتی در سطوح جهانی، اشتباهاتی در تعریف مرزهای عمل آن صورت گرفته است که لازم است توضیحات نظری و مصداقی بسیاری درباره آن ارائه شود. پرداختن به فلسفه وجودی‌ آنتاگونیست و هم‌چنین، مرز میان او و یک ضدقهرمان و بسیاری از مباحث مبهم دیگری که امروزه در باب چیستی و کیستی آنتاگونیست به عنوان حریف و مانع بر سر راه قهرمان شکل گرفته است، ضرورت پرداختن به این مقوله را تبدیل به امری اجتناب‌ناپذیر کرده است.
آن‌چه در این پرونده درصدد فهم آن هستیم، این نکته است که چگونه علاوه بر تعاریف نظری ثابت و بدیهی که در تمام فرهنگ‌های مرجع فیلمنامه‌نویسی در باب آنتاگونیست وجود دارند، می‌توان با اشاره به تحولات ساختار روایت در دهه‌های اخیر و حتی تمرکز بر عناصر فرامتنی همچون تحولات ساختارهای اجتماعی و سیاسی جوامع مختلف، به تعریفی دقیق‌ و امروزی‌تر از این مقوله مهم دراماتیک دست یافت؛ و رسیدن به این درک نوین امکان‌پذیر نیست مگر با نقب زدن به گزاره‌هایی چون: تعریف آنتاگونیست مبتنی بر تحولات نوین عرصه فیلمنامه‌نویسی، تأکید بر تفاوت‌ها و اشتراکات میان آنتاگونیست و ضدقهرمان، نسبت قدرت آنتاگونیست با شدت رستگاری پروتاگونیست، الزام یا عدم الزام به ترسیم سیمایی شریرانه از آنتاگونیست، تعاریف متفاوت آنتاگونیست در الگوهای روایی مدرن و پست‌مدرنیست،‌ آسیب‌شناسی سینمای ایران از منظر پرورش الگوی خلق آنتاگونیست در فیلمنامه و چندین و چند منظر...