«تل‌ماسه» مکمل منبع اقتباس است

مقایسه تطبیقی رمان و فیلمنامه «تل‌ماسه»

  • نویسنده : جیمز براردینلی
  • مترجم :
  • تعداد بازدید: 0

                
مقدمه مترجم: زمان نمایش تل‌ماسه ساخته دنی ویلنوو به دلیل همه‌گیری چند بار به تأخیر افتاد، تا این‌که سرانجام از 22 اکتبر به نمایش عمومی درآمد. واکنش منتقدان به تل‌ماسه مثبت بوده است. سایت راتن تومیتوز 82 درصد از آرای منتقدان را بر پایه 409 نقد منتشرشده مثبت ارزیابی می‌کند. در سایت متاکریتیک فیلم بر اساس نقدهای 66 منتقد، امتیاز 74 از 100 را گرفته است. تماشاگران در سایت پست‌ترک به فیلم 84 درصد امتیاز مثبت دادند، مبنای این سایت امتیازدهی از پنج ستاره است، و 66 درصد تماشای فیلم را به دیگران توصیه کردند.

***

نکات زیادی در مورد نسخه جدید تل‌ماسه وجود دارد؛ توانایی فیلمنامه در کاهش رمان پیچیده و سنگین فرانک هربرت بدون بی‌خاصیت کردن آن، ابعاد حماسی و تماشای تجربه‌ دیدن فیلم. دیدگاه کارگردان دنی ویلنوو در هر فریم مشهود است. این فیلم درحالی‌که از داستان علمی- تخیلی کلاسیک اقتباس شده است، بازتابی از همه چیز را دارد؛ از عرفان اسلامی گرفته تا شاه آرتور و لورنس عربستان. گاهی اوقات به حس‌وحال جنگ ستارگان (جورج لوکاس این رمان را یکی از الهامات خود می داند) و ارباب حلقه‌ها (ساخته‌ پیتر جکسون) می‌رسد.

به عنوان مقدمه و آغاز یک حماسه گسترده، تل‌ماسه: قسمت اول نمایش پرشکوهی است. این نسخه بسیار بهتر از فیلم ناموفق دیوید لینچ در سال 1984 در استقرار جهان و شخصیت‌هایی که در آن زندگی می‌کنند، عمل می‌کند. نکته قابل توجه، سیاست‌های واضح‌تر تل‌ماسه‌ ویلنوو است، اما آن‌طور که در فیلم قبلی به نظر می‌رسید، داستان را تحت تأثیر قرار نمی‌دهند. جلوه‌های ویژه درجه یک، دنیای «دون/آراکیس» را به گونه‌ای زنده می‌کند که قبلاً هرگز امکان‌پذیر نبوده است. تل‌ماسه به اندازه هر فیلمی که امروزه عرضه می‌شود، نمایش پرشکوهی برای پرده‎ بزرگ است. وقتی در یک سالن نمایش داده می‌شود، ابعاد و حالت سه‌بعدی پیدا می‌کند. من با تدوین صدا مشکلاتی دارم، که به نظر می‌رسد تحت تأثیر تکنیک کریستوفر نولان است که گه‌گاهی دیالوگ‌ها را نامفهوم ارائه می‌کند. (موسیقی متن پرهیاهوی هانس زیمر گاهی اوقات خیلی بلند است، اگرچه مایلم اعتراف کنم که می‌تواند مربوط به سالن نمایشی باشد که فیلم را دیدم.)

کسانی که با رمان هربرت آشنا هستند، که از زمان انتشار در اواخر دهه 1960 جای خود را به عنوان یکی از کلاسیک‌های بزرگ این ژانر پیدا کرده است، در تل‌ماسه احساس راحتی می‌کنند (بیشتر از آن‌چه در فیلم 1984 احساس راحتی می‌کردند، هرچند یک مجموعه کوتاه تلویزیونی در سال 2000 اثر معتبری در وفادارای به کتاب ارائه داد). تل‌ماسه: قسمت اول بیشتر مواردی را که در یک مدیوم بصری قابل اجراست، حفظ می‌کند و در عین حال عناصری را که وابسته به نوشتار است، حذف می‌کند. به این ترتیب، فیلم ویلنوو مکمل کتاب است، اما جایگزین کتاب نمی‌شود؛ همان چیزی که در مورد سه‌گانه ارباب حلقه‌های پیتر جکسون صادق بود.

تل‌ماسه عناصر بنیادی داستان را به شیوه‌ای صرفه‌جویانه پی می‌ریزد و به بینندگان اطلاع می‌دهد که ماده ملانژ باارزش‌ترین چیز در جهان است؛ ماده‌ای که برای سفر بین ستاره‌ای حیاتی است، زیرا به مسافران بین ستاره‌ای اجازه می‌دهد طی الارض کنند. هم‌چنین طول عمر و نشاط را افزایش می‌دهد، درحالی‌که اثرات روان‌گردان دارد. دوک لتو آتریدیز (اسکار آیزاک)، رئیس خانه آتریدیز، از سوی امپراتور مأموریت دارد تا بر آراکیس، تنها سیاره شناخته‌شده‌ای که در آن این ماده استخراج می‌شود، فرمانروایی کند. این فرمان دشمنی بین خانه آتریدیز و دشمن تاریخی آن، خانه هارکونین را عمیق‌تر می‌کند و به‌زودی متوجه می‌شویم که هدف واقعی امپراتور نابود کردن خانه آتریدیزاست، نه پیشرفت و اعتلای آن‌ها.

لتو امیدوار است بتواند قبل از به وجود آمدن تله، دفاعی را آماده کند، اگرچه او هم گستردگی و هم ماهیت نیروهایی را که علیه او قرار گرفته‌اند، دست‌کم می‌گیرد. هدف لتو برقراری ارتباط با فره‌من‌ها، مردان و زنان ساکن بیابان‌های آراکیس و ایجاد اتحاد با آن‌هاست. برای این منظور، او به این سفر می‌رود، و در این سفر همراهان او زنش، لیدی جسیکا (ربکا فرگوسن)، یک «جادوگر بن گسریت» که به جسیکا بینش و قدرت و کنترل ذهنی عالی می‌دهد، و پسرش، پل (تیموتی شالامی) است که ممکن است شخصیت «مسیح» پیش‌بینی‌شده از سوی فره‌من و بن گسریت باشد یا نباشد. پل برای مردان جنگ‌جو دانکن آیداهو (جیسون موموآ) و گورنی هالک (جاش برولین) ارزش قائل بود.

 

در آراکیس، پل متوجه مشکلات فیزیکی زندگی در آن‌جا می‌شود. روزها چنان گرم می‌شوند که زنده ماندن در فضای آزاد غیرممکن است، مگر این‌که لباسی بپوشد که عرق را جذب و بازیافت کند. کرم‌های غول‌پیکر زیر سطح زمین کمین می‌کنند و همیشه خطری برای افراد بی‌احتیاط هستند. و ملانژ به روش‌های عجیبی روی او تأثیر می‌گذارد و رویاها را تقویت می‌کند. به طور خاص، او تصوراتی از یک زن جوان فره‌من به نام چانی (زندایا) را می‌بیند، که اعمالش به طور گیج‌کننده‌ای نوید عشق و خیانت را می‌دهد، اگر ارزش واقعی تلقی شود.

ویلنوو برای ساخت این فیلم بازیگران مطرحی را به خدمت گرفته است. تیموتی شالامه، یکی از ستاره‌های نوظهور امروز، شخصیت پل جذابی را می‌سازد؛ شخصیتی که قدرت‌هایش با آسیب‌پذیری‌اش خنثی می‌شود. اگرچه زمان نمایش حضور زندایا در فیلم محدود است (حضور چانی به 30 دقیقه پایانی فیلم محدود می‌شود)، او درخششی به فیلم می‌افزاید و بده بستانی را با شالامه به نمایش می‌گذارد. بازیگران مشهور نقش‌های فرعی را ایفا می‌کنند؛ اسکار آیزاک، ربکا فرگوسن، جیسون موموآ، جاش برولین، خاویر باردم (در نقش فره‌من استیلگار)، استلان اسکارشگورد (در نقش بارون هارکونین)، دیو باوتیستا (در نقش برادرزاده هارکونین) و شارلوت رامپلینگ (نقش مادر بزرگوار). برخی از بازیگران کمتر مورد استفاده قرار می‌گیرند، اما این ویژگی تغییرناپذیر است. (تعجبی نیست که بسیاری از بازیگران کهنه‌کار تل‌ماسه از فیلم‌های پرهزینه قبلی هستند و تقریباً نیمی از آن‌ها در فیلم‌های مارول، دی سی و جنگ ستارگان ظاهر شده‌اند.)

در ساخت فیلم، ویلنوو در رأس بازی خود قرار دارد. سکانس‌های اکشن به‌خوبی طراحی شده‌اند و تعلیق و شور و هیجان به‌ عنوان عوامل تأثیرگذار، طراحی و استفاده می‌شوند. اطلاعات اضافی به حداقل می‌رسد و زمان کمی تلف می‌شود. (پیدا کردن نقطه مناسب در فیلم برای ترک سالن و رفتن به دست‌شویی- چیزی که احتمالاً در فیلمی به این بلندی ضروری است- ممکن است یک چالش باشد.) برای چیزی که می‌بینیم، تل‌ماسه: بخش اول یک تجربه‌ عالی است. زمانی که فیلم به پایان می‌رسد، درست در وسط داستان، با قوس‌های شخصیتی ناتمام و یک روایت کلی، فیلم متوقف شده است. برای کسانی که تمایلی به «تقلب» با خواندن رمان ندارند، دو سال تا نمایش عمومی قسمت دوم زمان خیلی طولانی می‌گذرد.

مرجع مقاله