نقش مؤثر و بی‌بدیل هنر

گفت‌وگو با دیوید کراننبرگ، فیلمنامه‌نویس و کارگردان فیلم «جنایات آینده»

  • نویسنده : دویکا گریش
  • مترجم : سهند زرشکیان
  • تعداد بازدید: 46

برای شخصیت‌پردازی داستان‌هایی که روایت می‌کنید، از قاعده مشخصی پیروی می‌کنید؟

خیر. شهودی کار را پیش می‌برم. هر صفحه از فیلمنامه بعد از نوشته شدن گویی جان می‌گیرد و با من وارد مکالمه می‌شود. شخصیت‌های داستانی که می‌آفرینم، با من بحث و جدل می‌کنند. تعجبی ندارد، زیرا خود به آن‌ها جان، فکر و احساس بخشیده‌ام. به نظر من اگر فیلمنامه‌نویس با شخصیت‌هایی که خلق کرده، مشاجره و گفت‌وگو نکند، در طول مسیر داستان شخصیت‌ها از آن‌چه فیلمنامه‌نویس در نظر دارد، فاصله می‌گیرند و منحرف می‌شوند.

 

در گفت‌وگویی دیگر به ماجرای انتخاب عنوان فیلم، جنایات آینده، اشاره کردید. سال 1970 عنوان جنایات آینده را برای دومین ساخته سینمایی‌تان انتخاب کردید. در این مورد یادآور شدید که در صحنه‌ای از فیلم دانمارکی گرسنه (هنینگ کارلسن/1966) شخصیت شاعر این عبارت را با خط ناخوانا در دفترچه‌اش یادداشت می‌کند. مدعی هستید که پس از دیدن عبارت جنایات آینده در آن فیلم به این فکر افتادید که فیلمی بسازید که به این عنوان ارتباط داشته باشد. از این‌رو می‌توان به اهمیت عناوین/اسامی فیلم‌های سینمایی که ساخته‌اید و اسامی شخصیت‌های داستانی در فیلم‌هایتان پی برد. عناوینی که بسیار ویژه و مختص شما هستند. در مورد اسامی شخصیت‌های فیلم جنایات آینده توضیح دهید.

به مسئله مهمی اشاره کردید که اغلب در هیچ گفت‌وگویی مورد توجه قرار نمی‌گیرد. به نظرم انتخاب نام برای شخصیت‌های داستان اهمیت بسیار زیادی دارد. با انتخاب نام شخصیت‌ها، به آن زندگی و هویت می‌بخشید. این انتخاب‌ها برای بازیگران فیلم نیز اهمیت زیادی دارند. اسامی افراد به شخصیتی که بازیگران قصد جان بخشیدن به آن را دارند، راه می‌برد. در این مورد که چطور اسامی شخصیت‌های داستان‌هایم را انتخاب می‌کنم، جواب مشخصی ندارم. شاید اساساً جواب این سؤال را نمی‌دانم. همان‌طور که حین فیلم‌برداری ناگهان نمایی به نظر درست یا نامناسب می‌رسد، انتخاب اسامی شخصیت‌های داستان نیز چنین حالتی دارد و به نوعی شهودی صورت می‌گیرد. گاهی اوقات باید ابتدا نام شخصیت‌ها را انتخاب کنید تا به این ترتیب، روند نگارش فیلمنامه آغاز شود. البته این امر به فیلمنامه‌ای که قصد نوشتن آن را دارید، بستگی دارد. در این موارد گاه با گذر زمان به نظر می‌رسد برخی نام‌ها مناسب شخصیت‌های داستان نیستند و نیاز به تغییر آن‌ها احساس می‌شود. در موارد مذکور رشد و تغییر شخصیت در طول مسیر داستان ضرورت تغییر نامش را مطرح می‌کند. هم‌چنین نکته دیگر این است که در بسیاری از مواقع نامی که فیلمنامه‌نویس برای شخصیت‌های داستان انتخاب می‌کند، از نظر قانونی قابل قبول نیست، زیرا شباهت یا هم‌سانی با اسامی حقیقی افرادی دارد که راضی به استفاده از نامشان در یک فیلم سینمایی نیستند. این مشکل حقوقی بارها برایم ایجاد شده و من را مجبور به تغییر نام برخی شخصیت‌های داستان کرده است. در نظر داشته باشید که مسئله صرفاً به نام افراد محدود نمی‌شود و نام ماشین‌ها یا دستگاه‌هایی را که در فیلم به تصویر کشیده می‌شوند نیز در بر می‌گیرد. 

 

تقریباً در همه فیلم‌هایی که تاکنون ساخته‌اید، حدود و مرزهای موجود بین انسان/بدن و فناوری در مدار توجه قرار دارند. در فیلم جنایات آینده این مسئله مهم را مطرح کرده‌اید که هنر چگونه می‌تواند نقشی میانجی‌گرانه ایفا کند و حدود مزبور را تغییر دهد. در فیلم‌هایتان هنر اغلب چیزهای ترسناک یا حتی غیرقابل پذیرش را قابل پذیرش می‌سازد. گویی با ورود به عالم هنر، انجام هر کاری امکان‌پذیر است.

همین‌طور است. به نظر من هنر می‌تواند چیزهایی را عادی جلوه دهد که از نظر قانونی یا اجتماعی قابل پذیرش نیستند. زمانی که با هنر مقابله می‌شود و هنر در معرض سرکوب قرار می‌گیرد، اغلب بهانه‌ای مطرح می‌شود تا نقش مؤثر و بی‌بدیل هنر برای زیر سؤال بردن مرزهای موجود و مرسوم و ایجاد تعاریف و فضاهای نوین و کشف‌نشده تضعیف شود.

 

در فیلم جنایات آینده، کارکرد هنر در ارتباط با تخریب مستمر و برگشت‌ناپذیر محیط زیست از سوی انسان‌ها مورد توجه قرار گرفته است. در این فیلم رویکرد شخصیت‌های اصلی به مسائل ناشی از تخریب محیط زیست متفاوت است. این رویکردهای متفاوت از چه نظر توجه شما را به خود جلب کردند. آیا در پی طرح و بررسی این مسئله بودید که در روزگار ما ایجاد اثر هنری اساساً چه معنایی دارد؟

تمایل حیاتی به روشن نگه داشتن پرتوی امید در زندگی همیشه وجود داشته و دارد. ما انسان‌ها باید همواره امید داشته باشیم تا بتوانیم در شرایط مختلف و گاه دشوار زنده بمانیم و به زندگی ادامه دهیم. شخصیت‌های فیلم جنایات آینده با به‌کارگیری روش‌های افراطی آشکارا به دنبال زنده نگه داشتن نور امید هستند. در ارتباط با مشکلات فراگیری که امروزه در سطح جهانی با آن‌ها دست به گریبانیم، می‌توانیم موضوع را این‌گونه مطرح کنیم: پیداست که ما انسان سیاره‌مان، زمین، را آلوده می‌کنیم و تولید و مصرف پلاستیک در این مورد نقشی بسیار زیان‌بار دارد. راه‌حل اولی که در ارتباط با این مشکل جهانی به ذهن می‌رسد، این است که تولید پلاستیک در همه کشورهای جهان را متوقف کنیم. سپس باید اقیانوس‌ها را از پلاستیک پاک‌سازی کنیم. اما آیا این راه‌کارها واقع‌گرایانه هستند؟ آیا حقیقتاً از عهده اجرای تمام و کمال آن‌ها برمی‌آییم؟ احتمالاً جواب این سؤالات منفی است. شکی نیست که کشورها در مورد چنین مسئله‌ای که تبعات اقتصادی چشم‌گیری دارد، به‌راحتی به توافق نمی‌رسند. راه‌حل دوم این است که به نوعی از پلاستیک‌های تولیدشده استفاده کنیم. زیست‌شناسان راه‌کارهایی ابداع کرده‌اند که از طریق آن‌ها می‌توان از پلاستیک به عنوان منبع تغذیه استفاده کرد. زیست‌شناسان دریافته‌اند که باکتری‌ها می‌توانند از پلاستیک تغذیه کنند و به عنوان نیروی حیات از آن بهره بگیرند. اگر یک موجود تک‌سلولی می‌تواند از پلاستیک استفاده کند، شاید ما نیز بتوانیم معایب پلاستیک را برای خود به مزیت بدل سازیم. جالب این‌جاست که هر دو راه‌حلی که برای رفع کردن مشکل موجود به آن‌ها اشاره کردم، جنبه علمی و خیالی دارند.

 

روند بروکراسی که در فیلم به آن پرداخته‌اید، از دیگر درون‌مایه‌های فیلم جنایات آینده است. رویه‌ها و جزئیات دست‌وپاگیر نظام بروکراتیک در این فیلم از نظر شما پنهان نمانده‌اند. هم‌چنین نشان داده‌اید که چگونه نظام بروکراتیک از درون دچار مشکل و تناقض است و کارکرد هنر را به چالش می‌کشد.

بروکراسی دست‌وپاگیر یکی از واقعیت‌های بی‌چون‌وچرای زندگی در جهان معاصر است. اگر شما هنرمند باشید، همیشه با موانع بروکراتیکی مواجه می‌شوید که بستر ایجاد سوءتفاهم‌های گوناگون و مشکل‌آفرین را فراهم می‌کنند. در فیلم جنایات آینده جهانی داستانی خلق کرده‌ام که آشکارا مشخص نیست چگونه اداره می‌شود. آیا رئیس‌جمهور یا نظام دولتی خاصی در فیلم جنایات آینده مورد اشاره قرار می‌گیرند؟ آیا در این فیلم به نیروهای نظامی یا ارتش اشاره می‌شود؟ تنها موضوع ساختاری که در فیلم به صورت مستقیم به آن اشاره کرده‌ام، بروکراسی است. این‌گونه است که مخاطب ضمن تماشای فیلم در مورد جهانی که در آن زیست می‌کند، ایده‌ای جدید کسب می‌کند.

منبع: www.filmcomment.com

مرجع مقاله